Borkowo, dnia 25.05.2008 r.
600 lat Borkowa
1408-2008
Borkowo znajduje się na terenie historycznego Mazowsza. W średniowieczu dzielnicą tą rządzili książęta z linii piastowskiej. W drugiej połowie XIII i w XIV wieku trwały walki między Jaćwingami, Rusinami, Litwinami i Mazowszanami o ziemie Wschodniego Mazowsza. Było to powodem prawie zupełnego wyludnienia na spornych terenach. W 1343 roku wytyczono granicę między Mazowszem a państwem krzyżackim, która utrzymała się jako granica państwowa pomiędzy Polską a Niemcami do 1945 roku. W końcu XIV wieku Polska zawarła pokój z Litwą. W wyniku tych układów nastały korzystne warunki do ponownego zasiedlenia Wschodniego Mazowsza. Książęta mazowieccy rozwinęli ożywioną działalność osadniczą.
Borkowo lokowane było z nadania księcia mazowieckiego Janusza I Starszego w 1408 roku. Osadnikami była ludność z głębi Mazowsza. Nazwa wsi pochodzi od słowa „bór”, to znaczy las iglasty, który w owym czasie zajmował znaczne obszary tworząc tzw. Puszczę Borki. Teren Borkowa stanowił własność książęcą. W Borkowie rezydował wójt, sprawujący władzę w imieniu księcia. Posiadamy dane o kilku wójtach. W dniu 28 sierpnia 1413 roku książę Janusz I, przebywając w Miastkowie, potwierdził sprzedaż wójtostwa we wsi książęcej Zabiele, Jakuszowi, wójtowi z Borkowa. Za to wójtostwo Jakusz zapłacił nowogrodzkim mieszczanom 200 kop groszy. W tym samym dniu Jakusz odsprzedał wójtostwo w Borkowie braciom: Mikołajowi, Pawłowi i Wojciechowi. Kolejna wiadomość o Borkowie pochodzi z 4 stycznia 1524 r. Aleksy, syn Macieja Tyszki wójta w Łabnej, sprzedał 2 włóki wójtowskie w Łabnej Janowi, synowi Pawła, wójta w Borkowie za 33 kopy groszy. Tę sprzedaż potwierdzili książęta Stanisław i Janusz III.
Po bezpotomnej śmierci Stanisława i Janusza III, ich siostra Anna w 1526 r. zrzekła się Księstwa Mazowieckiego na korzyść króla Zygmunta Starego. Od 1526 roku Borkowo stało się wsią królewską. 29 maja 1564 roku spotykamy się z nowym właścicielem wójtostwa w Borkowie. W Bielsku, król Zygmunt August, nadał je Pawłowi Borkowskiemu w dożywotnie posiadanie. Dokument z 1565 roku informuje o istnieniu w Borkowie folwarku królewskiego. Według niego w Borkowie było 39 domów, 3 karczmy, 1 młyn na rzece Skrodzie. Rolnicy uprawiali żyto, pszenicę, jęczmień, owies, groch, tatarkę, proso, konopie, len, mak. Następny dokument lustracyjny, obejmujący lata 1617-1620, potwierdza istnienie folwarku królewskiego w Borkowie.
Pod względem administracji państwowej Borkowo było na początku w Księstwie Mazowieckim, od 1526 roku w Rzeczypospolitej Polskiej, od 1795 roku pod zaborem pruskim, od 1807 roku w Księstwie Warszawskim, a od 1815 roku w Królestwie Polskim. W XIX wieku Borkowo było wsią rządową. Dopiero po upadku Powstania Styczniowego w 1864 roku stało się własnością prywatną mieszkańców. W 1824 roku Borkowo liczyło 69 domów i 465 mieszkańców, zaś w 1891 roku 126 domów i 848 mieszkańców. W styczniu 1905 r. ludność Borkowa, Korzenistego i Porytego wystąpiła aktywnie przeciw władzy carskiej. Zawierucha I wojny światowej zmusiła wielu mieszkańców do ucieczki z Borkowa, w głąb Rosji, gdzie mieszkali do końca wojny. W 1918 roku Borkowo znalazło się w granicach niepodległej Polski.
W 1918 r. utworzono parafię w Borkowie. Początkowo wierni modlili się w domu pochodzącym z 1894 roku, gdzie obecnie jest plebania. Budowę kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy rozpoczęto w 1923, a ukończono w 1932 r. Wyposażenie kościoła pochodzi z okresu jego budowy.
Ochotnicza Straż Pożarna w Borkowie zawiązała się w 1918 roku i przez cały okres swego istnienia działała prężnie biorąc udział w akcjach pożarniczych, zawodach strażackich. W 1929 roku wybuchł pożar. Jego destrukcyjne działanie spotęgowała bardzo zwarta zabudowa gospodarstw. W latach 1930 – 1932, po pożarze, część rolników wybudowała nowe gospodarstwa na koloniach. Migracji na kolonie przyczyniła się również komasacja gruntów, likwidująca dotychczasową tak zwaną szachownicę. Do 1929 komendantem straży był Antoni Wyrwas. Później przez krótki okres funkcję tę sprawowali: Stanisław Paliwoda, Aleksander Siwik, Antoni Darmetko. W latach 1930 – 1934 zbudowano remizę w czynie społecznym tzw. szalwarku, która do chwili obecnej jest siedzibą OSP. Plac pod budowę remizy przekazał Darmetko (imię nieznane). Na budowę remizy pobierano 1 zł od podatku, kamienie na podmur dawali mieszkańcy wsi, materiały zakupiono za pieniądze z przedstawień, a resztę dołożyła straż z Kolna. Chcąc pozyskać fundusze strażacy organizowali loterie fantowe, stworzyli, wspólnie z ówczesną nauczycielką Szkoły Podstawowej w Borkowie Janiną Królikowską, amatorski zespół śpiewaczy, jeżdżąc z nim na występy do Kolna, Łomży i okolicznych wsi. W tamtych latach OSP posiadała beczkę 200 litrową do wody i pompę ręczną 4 – ro osobową. W 1934 roku, kiedy do naszej parafii przyjechał biskup, strażacy jechali konno, aby go przywitać. Już w tamtych czasach jednostka strażacka brała udział w zawodach powiatowych w Kolnie i Łomży. W 1935 lub 1936 r. nasza jednostka po raz pierwszy wzięła udział w zawodach wojewódzkich, gdzie zajęła I miejsce – nagrodą była ręczna syrena. Ówczesnym komendantem, za którego najbardziej rozwinęła się straż, od 1932 do 1940 roku był Bronisław Sielawa. W owym czasie strażakami byli między innymi: Antoni Gołaś, Henryk Krystowczyk, Antoni Lutrzykowski, Mieczysław Wieczorek. Furmanami byli: Wacław Niedźwiecki i Marian Lutrzykowski.
Po wojnie na wyposażeniu straży były: hełmy miedziane (do dnia dzisiejszego są w naszym kościele), pasy, węże, czapki rogatywki, ubrania ochronne i wyjściowe. W tym czasie było dwóch furmanów. Pierwszy woził beczkę 1000 litrową wraz z pompą umieszczoną na wozie o żelaznych kołach, natomiast drugi woził pozostały sprzęt i samych strażaków. Komendanci to: Henryk Krystowczyk, Antoni Lutrzykowski i Marian Kordal. Dawny wóz strażacki z czasem zastąpił samochód, zakupiony w dużej mierze dzięki środkom własnym OSP w Borkowie.
Kolejny wielki pożar wybuchł w Borkowie 29 października 1959 roku. Łuna pożaru widoczna była na odległość kilkudziesięciu kilometrów. Trudności polegały na szybkim przemieszczaniu się ognia na 4 różne części wsi. Wiatr wyrywał fragmenty płonących dachów słomianych i przenosił ogień na kilkaset metrów. Powstawały nowe pożary. Pożarom w stodołach towarzyszyły wybuchy granatów i amunicji. W czasie okupacji w Borkowie kilkakrotnie odbywał się rekonesans pododdziałów Wermachtu. Zakwaterowani w stodołach bez konsekwencji pozostawiali środki wybuchowe. Do akcji gaszenia przystąpiła OSP w Borkowie. Siła żywiołu była jednak zbyt ogromna. Z pomocą pośpieszyły jednostki OSP z powiatu kolneńskiego oraz pięć wozów strażackich z województw: białostockiego, olsztyńskiego i warszawskiego. Ponadto przybyła Kompania Czwartej Piechoty z Łomży, która ratowała mienie przed ogniem. Rozgrzana fala gorącego powietrza i płomienie zamknęły przejazd drogi głównej Kolno – Łomża, co utrudniało kierowanie akcją. Większość rodzin pozostało bez dachu nad głową. Ocalały tylko nieliczne budynki. Od tego czasu zaczął zmieniać się wygląd wsi. Budynki powstawały już nowoczesne, murowane. Po raz kolejny w swej historii, zmuszeni byliśmy się odradzać, jak mityczny Feniks z popiołów.
Szkoła w Borkowie istniała już w okresie rozbiorów. Nauka odbywała się w kilku różnych punktach. W latach 1935 – 1960 mieściła się w remizie oraz budynkach mieszkalnych. 16 września 1960 roku oddano do użytku obecny budynek szkolny, w którym mieściła się Szkoła Podstawowa i Szkoła Przysposobienia Rolniczego.
W latach powojennych, w Borkowie, powstawały różne punkty użyteczności publicznej: klub rolnika, kółko rolnicze, poczta, sklepy, zaś w 1966 r. powołano Bibliotekę Publiczną. W 1984 roku został założony wodociąg, wykonano kanalizację i zbudowano nową nawierzchnię na drodze krajowej numer 63. Rok 1989 zapoczątkował wiele zmian. Gruntownie wyremontowano kościół i plebanię, zagospodarowano tereny przykościelne, położono nowe nawierzchnie asfaltowe, ułożono chodniki. W 1998 roku otwarto nowo wybudowaną salę gimnastyczną. W czerwcu 2004 roku założone zostało w bibliotece, pierwsze w Borkowie stałe łącze internetowe, a powszechny dostęp do Internetu stał się znaczącym faktem. W 2006 roku, Szkole Podstawowej w Borkowie, nadano imię Papieża Jana Pawła II, a 16 października 2007 roku poświęcono i przekazano jej sztandar. 1 lutego 2008 roku, przy Bibliotece Publicznej w Borkowie, otwarto Centrum Kształcenia na Odległość. Centrum to bogata oferta szkoleniowa, dostępna za pomocą techniki e-learning oraz dzięki zastosowaniu sprzętu komputerowego i najnowocześniejszych metod nauczania.
Obecnie Borkowo to bardzo piękna miejscowość, a my, jej mieszkańcy, z dumą weszliśmy w XXI wiek.
Barbara Sielawa
